Aktualności

Prawo pracowników do bycia offline – czy masz prawo „wyłączyć się” po pracy?

Prawo do bycia offline jest rozumiane jako prawo pracowników do nieangażowania się poza czasem pracy w zadania związane z pracą i do nieuczestniczenia w komunikacji za pomocą narzędzi elektronicznych (np. e-maile, rozmowy telefoniczne, wiadomości wysyłane za pomocą komunikatorów internetowych).

Prawo pracowników do bycia offline w Polsce

Polskie przepisy nie zawierają odrębnych regulacji dotyczących prawa do bycia offline. Nie oznacza to jednak, że pracownik ma obowiązek odpowiadania na służbowe maile, czy odbierania telefonów od pracodawcy po godzinach pracy. Kodeks pracy szczegółowo reguluje kwestie związane z czasem pracy. Według obowiązujących przepisów, pracownik obowiązany jest pozostawać w dyspozycji pracodawcy jedynie w czasie pracy. „Po godzinach” ma czas wolny. Jedynie w sytuacjach wyjątkowych, pracodawca może zobowiązać pracownika do pozostawania w dyspozycji poza czasem pracy. To uprawnienie pracodawcy jest realizowane przez dwie regulacje – dyżur pracowniczy oraz pracę w godzinach nadliczbowych. Dyżur polega na tym, że pracodawca może zobowiązać pracownika do pozostawania poza normalnymi godzinami pracy w gotowości do wykonywania pracy wynikającej z umowy o pracę w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym przez pracodawcę. Za czas dyżuru, z wyjątkiem dyżuru pełnionego w domu, pracownikowi przysługuje czas wolny w wymiarze odpowiadającym długości dyżuru. Praca w godzinach nadliczbowych może być polecona pracownikowi tylko w przypadkach uzasadnionych. Kodeks pracy jasno wskazuje takie sytuacje, jest to konieczność przeprowadzenia akcji ratowniczej oraz wystąpienie szczególnych potrzeb pracodawcy. Za świadczenie pracy w godzinach nadliczbowych, pracownikowi należy się rekompensata w postaci czasu wolnego lub wynagrodzenia pieniężnego.

Mimo iż w naszym systemie prawnym występują przepisy gwarantujące pracownikowi prawo do odpoczynku, wielu pracodawców kontaktuje się z pracownikami w czasie przeznaczonym na odpoczynek. Pracownicy, pomimo braku formalnego obowiązku, czują się wówczas zmuszeni do niezwłocznej odpowiedzi na taki kontakt. Ciągłe pozostawanie „w gotowości” do komunikacji z pracodawcą może wywierać negatywny wpływ na zdrowie psychiczne i życie rodzinne pracowników.

Prawo do bycia offline w Unii Europejskiej

Już w 2021 roku, Parlament Europejski dostrzegł konieczność zapewnienia pracownikom prawa do bycia offline. Przyjęto wówczas rezolucję, która zobowiązała Komisję Europejską do przyjęcia dyrektywy gwarantującej pracownikom to prawo. Projekt Parlamentu Europejskiego nakłada na państwa członkowskie obowiązek dopilnowania, by pracodawcy wprowadzili obiektywne, niezawodne i dostępne systemy umożliwiające pomiar czasu pracy (np. przez powiązanie czasu pracy za pomocą narzędzi cyfrowych z korzystaniem z programu liczącego czas pracy). W projekcie wskazano, że realizacja prawa do bycia offline powinna być uregulowana w swoistych źródłach prawa pracy (układy zbiorowe pracy, regulaminy pracy). Wskazane akty powinny zawierać między innymi ustalenia dotyczące wyłączania narzędzi cyfrowych, system pomiaru czasu pracy czy kryteria stosowania odstępstw. Taki sposób wdrażania prawa do bycia offline pozwoli na uwzględnienie specyfiki danego zakładu pracy. Projektowane przepisy przewidują również regulacje chroniące pracowników wykonujących prawo do bycia offline przed dyskryminacją i zwolnieniem. Zaproponowano ułatwienia dowodowe dla pracowników – to na pracodawcy miałby ciążyć obowiązek wykazania, że zwolnienie lub inny negatywne konsekwencje wynikły z innych przyczyn.

Inne kraje członkowskie, nie czekając na dyrektywę Komisji Europejskiej, wprowadziły własne przepisy regulujące prawo do bycia offline. We Francji i Belgii, prawo to obejmuje pracowników zakładów pracy zatrudniających powyżej pięćdziesięciu pracowników. W Hiszpanii przyjęto przepisy, które nakładają na pracodawców obowiązek ustanowienia polityk gwarantujących realizację prawa do bycia offline. Natomiast w Niemczech, mimo że nie uchwalono stosownego aktu prawnego, wiele firm wprowadziło to prawo (np. Volkswagen realizuje to prawo poprzez odłączanie swoich pracowników od serwerów między godziną 18 a 7 rano).

Kiedy polscy pracownicy skorzystają z prawa do bycia offline?

Obecnie w polskim parlamencie nie toczą się prace nad wprowadzeniem tego prawa do kodeksu pracy. Nie oznacza to jednak, że prawo do bycia offline nie zostanie przyznane polskim pracownikom w najbliższej przyszłości. Wedle przyjętego planu prac, do końca 2024 r. Komisja Europejska przygotuje dyrektywę, regulującą prawo do bycia offline we wszystkich krajach członkowskich. Przyjęcie przepisów na poziomie Unii Europejskiej zobliguje państwa członkowskie, w tym Polskę do wprowadzenia stosownych przepisów krajowych gwarantujących pracownikom to prawo. Termin na wdrożenie krajowych przepisów będzie zależny od wyznaczonego przez instytucje europejskiego terminu na implementację dyrektywy. Przewiduje się, że implementacja omawianej dyrektywy zajmie państwom członkowskim 2 – 3 lata.

 

Autorki:

Karolina Odrobina, asystentka prawna

Katarzyna Hiller, radca prawny 

Autor

Katarzyna Hiller

Radca prawny, Compliance Officer, LL.M. in International Commercial Law

Katarzyna Hiller