Lista sankcyjna – mrożenie majątków i… zakaz wjazdu do UE

W celu przeciwdziałania wspieraniu agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę rozpoczętej w dniu 24 lutego 2022 r. Polska przyjęła specjalną ustawę. Jest to ustawa z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego.

Lista sankcyjna

Jednym z najważniejszych elementów ustawy jest tzw. lista sankcyjna. To oficjalny, polski rejestr osób i firm, wobec których zastosowano sankcje. Lista działa od 26 kwietnia 2022 roku i jest regularnie aktualizowana.

Na liście znajdują się osoby i firmy, które:

• wspierają rosyjską agresję na Ukrainę,
• łamią prawa człowieka lub uciskają obywateli i opozycję,
• stanowią zagrożenie dla demokracji lub praworządności w Rosji lub na Białorusi,
• są powiązane z takimi osobami (np. przez wspólny biznes, rodzinę czy finanse).

Decyzję o wpisie lub wykreśleniu z listy podejmuje Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Dokuczliwe środki

Wobec osób i firm z listy sankcyjnej stosuje się m.in.:

• zamrożenie majątku i wszystkich środków finansowych,
• zakaz przekazywania pieniędzy i zasobów tym osobom (nawet pośrednio),
• zakaz omijania sankcji – np. przez działania innych osób lub fikcyjne transakcje,
• wykluczenie z przetargów i konkursów publicznych (zgodnie z prawem zamówień publicznych),
• zakaz wjazdu do Polski – jeśli dana osoba jest cudzoziemcem (czyli nie jest obywatelem Polski).

Co oznacza wpisanie cudzoziemca do wykazu osób niepożądanych w Polsce?

O ile pozostałe środki sankcyjne są zrozumiałe i nie budzą większych wątpliwości, o tyle nie do końca jasne są skutki wpisu do wykazu cudzoziemców, których pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest niepożądany.

Lista cudzoziemców, których pobyt w Polsce jest niepożądany, prowadzona jest przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców. Trafiają na nią m.in. osoby:

• wpisane na listę sankcyjną,
• skazane w Polsce za przestępstwa umyślne lub skarbowe na karę grzywny lub karę pozbawienia wolności,
• które dostały nakaz opuszczenia Polski i zakaz ponownego wjazdu.

Jeśli osoba trafi do tego wykazu, jej dane są również przekazywane do Systemu Informacyjnego Schengen (SIS), co skutkuje zakazem wjazdu do całej Unii Europejskiej. Wpis do Systemu Informacyjnego Schengen stanowi bezpośrednią odmowę wjazdu i pobytu na teren Unii Europejskiej.

Czy można uniknąć wpisu do Systemu Informacyjnego Schengen?

Polskie przepisy nakazują, aby Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców przed przekazaniem do Systemu Informacyjnego Schengen do celów odmowy wjazdu i pobytu danych cudzoziemca, który posiada ważny dokument pobytowy lub ważną wizę długoterminową, wydane przez inne państwo obszaru Schengen, wystąpił do właściwego organu państwa obszaru Schengen, które wydało ten dokument lub tę wizę, o przeprowadzenie konsultacji w celu ustalenia, czy dane te mogą być przekazane do tego Systemu.

Jeżeli przyznające państwo członkowskie powiadomi Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców, że utrzymuje w mocy dokument pobytowy lub wizę długoterminową, Szef Urzędu nie wprowadza wpisu dotyczącego odmowy wjazdu i pobytu. Podobna procedura jest przewidziana odnośnie już dokonanych wpisów.

Zatem, zanim Polska przekaże dane cudzoziemca do SIS, powinna skonsultować się z krajem ze strefy Schengen, który wydał tej osobie wizę lub pozwolenie na pobyt.

Jeśli ten kraj potwierdzi, że dokument jest nadal ważny i obowiązuje, to Polska powinna nie wpisywać danych tej osoby do systemu.

Praktyka pokazuje jednak, że często konsultacje są pomijane, a wpis po prostu jest dokonywany.

Jeśli wpis już został dokonany, to można go usunąć, gdy:

• kraj ze strefy Schengen poinformuje Polskę, że wydaje (lub przedłuża) wizę lub pozwolenie na pobyt tej osoby,
• kraj ze strefy Schengen poinformuje Polskę, że utrzymuje wcześniejsze dokumenty w mocy.

Czy można zaskarżyć decyzję o wpisie na listę sankcyjną?

Od decyzji o wpisie na listę sankcyjną:

• nie można złożyć wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy,
• decyzja obowiązuje od razu,
• można natomiast złożyć skargę do sądu administracyjnego,
• można wnieść o wstrzymanie rygoru natychmiastowej wykonalności.

Jeśli cudzoziemiec został również wpisany do wykazu osób niepożądanych lub SIS, może złożyć wniosek do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców o usunięcie danych, jeśli uważa, że wpis był niezgodny z przepisami.