Dostępność i prosty język w umowach kredytu

W ostatnich latach wzrosło zainteresowanie uproszczeniem języka w dokumentach prawnych, w tym w umowach kredytowych. Powodem tego są zarówno względy praktyczne, jak i prawne – od potrzeby zwiększenia zrozumienia treści dokumentów przez konsumentów, po obowiązki wynikające z prawa cywilnego i unijnego. Nie jest tajemnicą, iż złożoność języka prawniczego wciąż stanowi barierę w dostępie do sprawiedliwych i transparentnych relacji kredytobiorca–kredytodawca.

1. Wymóg przejrzystości umowy w świetle przepisów prawa

Zgodnie z art. 385 § 1 kodeksu cywilnego postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, które nie zostały uzgodnione indywidualnie, nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy.

Jednym z kluczowych elementów analizy tego, czy postanowienie ma charakter „abuzywny”, jest zrozumiałość językowa. Prawo cywilne wymaga więc, aby umowy – zwłaszcza te zawierane z konsumentami – były przejrzyste, jednoznaczne oraz sformułowane językiem zrozumiałym dla przeciętnego odbiorcy.

Umowy kredytu to dokumenty często obszerne, zawierające specjalistyczne terminy z zakresu finansów, prawa i bankowości. Choć z punktu widzenia instytucji finansowej stosowanie sformalizowanego języka zapewnia precyzję, dla konsumenta może to oznaczać niezrozumienie istotnych zobowiązań i ryzyk, np. zmiennego oprocentowania, kosztów poza odsetkowych, czy mechanizmu wcześniejszej spłaty. Stosowanie języka prostego oznacza rezygnację z nadmiernej techniczności i wielokrotnie złożonych zdań, przy wykorzystaniu prostego i klarownego przekazu.

2. Orzecznictwo i praktyka rynkowa

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wielokrotnie podkreślał znaczenie przejrzystości umów kredytowych, wskazując, że konsument musi być w stanie na podstawie jednoznacznych i zrozumiałych sformułowań ocenić konsekwencje ekonomiczne zawarcia umowy.

W Polsce orzecznictwo sądów powszechnych również rozwija tę linię, uznając m.in. klauzule dotyczące indeksacji kredytów walutowych za niewiążące, jeżeli konsument nie został należycie poinformowany o mechanizmie działania tych zapisów i potencjalnych ryzykach.

3. Korzyści dla obu stron

Ustawa o kredycie konsumenckim (Dz.U. z 2023 r. poz. 1020) w art. 9 i nast. nakłada na kredytodawcę obowiązek udzielenia konsumentowi informacji w sposób jasny, zwięzły i zrozumiały – zarówno przed zawarciem umowy, jak i w jej trakcie. Stosowanie prostego języka gwarantuje, więc kredytodawcom spełnienie tego warunku.

Ponadto, wbrew powszechnej opinii, stosowanie prostego języka w umowach nie zmniejsza ochrony prawnej instytucji finansowych – przeciwnie, zwiększa skuteczność dochodzenia roszczeń, gdyż eliminuje zarzut, że klient nie rozumiał zapisów umowy. Dodatkowo, transparentność językowa wspiera zaufanie klientów i ogranicza ryzyko sporów sądowych.

Dla klientów transparentny język zawieranych umów kredytowych to szansa na pokonanie nienaruszalnej wcześniej bariery i możliwość dla prawdziwego zrozumienia zaciąganych zobowiązań.

Dostępność i zrozumiałość językowa umów kredytowych to nie tylko wyraz dobrej praktyki rynkowej, ale również wymóg wynikający z przepisów prawa. Wprowadzenie prostego języka do umów kredytu poprawia ochronę konsumenta, wspiera realizację zasady uczciwości kontraktowej, a także wzmacnia pozycję kredytodawcy w przypadku ewentualnych sporów. Niezależnie od powyższego, zbytnie uproszczenie języka w dokumentach takich jak umów kredytu może prowadzić do niewystarczającego zabezpieczenia kredytodawców. Rynek i rozstrzygnięcia pierwszych powództw wytaczanych w oparciu o umowy kredytu napisane w duchu prostego języka powinny odpowiedzieć na pytanie czy ta zmiana to korzyść dla wszystkich.